Kaçak akım rölesi ne yapar?
Kaçak akım rölesi panoda genellikle diğer sigortalardan biraz daha geniş duran, üzerinde “T” ya da “Test” yazan bir düğmesi bulunan elemandır. Hattan giden akımla geri dönen akımı karşılaştırır. Normalde bu ikisi eşittir. Arada bir fark oluşursa elektriğin bir kısmı başka bir yoldan, örneğin bir cihazın metal gövdesinden, ıslak bir duvardan ya da bir insanın vücudundan toprağa kaçıyor demektir. Röle bu farkı çok kısa sürede algılayıp devreyi keser.
Sigortadan farkı da burada yatar. Sigorta aşırı yük ve kısa devrede kabloyu korur; kaçak akım rölesi ise elektrik çarpmasına ve kaçaktan doğan yangın riskine karşı insanı korur. Konutlarda can güvenliği için genellikle 30 mA duyarlılıkta röle kullanılır. Bu yüzden rölenin atması, çoğu zaman “sistem görevini yaptı” anlamına gelir.
En sık nedenler
- Arızalı cihaz: Rezistanslı cihazlar (şofben, termosifon, fırın, bulaşık ve çamaşır makinesi, kettle) en sık şüphelilerdir. Rezistansın yalıtımı bozulduğunda kaçak oluşur ve röle, cihaz ısıtmaya başladığı anda atabilir.
- Su ve nem: Balkon, bahçe, teras ve banyo prizlerine giren yağmur suyu, duvardaki rutubet, tavandan sızan su. Konyaaltı’nda denize yakın evlerde yoğun nem ve tuzlu hava, dış mekândaki bağlantılarda bu sorunu sıklaştırabilir. Röle yağmurdan sonra atıyorsa bu iyi bir ipucudur.
- Hasarlı kablo: Duvara çakılan bir çivi, matkap ucu, kemirgen hasarı ya da yıllar içinde sertleşip çatlayan kablo yalıtımı.
- Tadilat sonrası bağlantı hataları: Yeni takılan bir avize, priz ya da aydınlatmada nötr ve toprak iletkenlerinin karışması, rölenin hemen ya da belirli bir cihaz çalışınca atmasına yol açabilir.
- Birikmiş küçük kaçaklar: Tek tek zararsız sayılabilecek küçük kaçaklar, çok sayıda cihaz aynı hatta çalıştığında toplanıp röleyi düşürebilir.
- Rölenin kendisi: Nadiren de olsa yaşlanmış ya da arızalanmış bir röle hassasiyetini kaybedebilir.
Evde güvenle yapabilecekleriniz
Aşağıdaki adımlar pano kapağını sökmeden, kablolara dokunmadan yapılabilir:
- Zemin ve elleriniz kuru olsun. Islak zemine basarak, ıslak elle panoya yaklaşmayın.
- Ne zaman attığını not edin. Belirli bir cihaz çalışırken mi, yağmurdan sonra mı, gece mi? Bu gözlem arızanın yerini bulmanın en hızlı yoludur.
- Tüm cihazların fişini çekin. Özellikle şofben, fırın ve makineler gibi rezistanslı cihazları prizden ayırın. Sabit bağlı cihazları kapatabiliyorsanız kendi anahtarından kapatın.
- Röleyi bir kez kaldırın. Fişler çekiliyken röle kalkmıyorsa ya da hemen düşüyorsa sorun büyük olasılıkla sabit tesisattadır. Tekrar denemeyin, röleyi kapalı bırakın ve elektrikçiye haber verin.
- Röle kalkıyorsa şüpheli cihazı kullanmayın. Rölenin hangi cihaz çalışırken attığını biliyorsanız o cihazı takmayın ve servise bunu iletin. Cihazları sırayla takıp röleyi defalarca düşürmeye çalışmak yerine bu tespiti ölçümle yaptırmak daha güvenlidir.
Rölenin üzerindeki test düğmesi, üreticilerin önerdiği aralıklarla rölenin çalıştığını kontrol etmeniz için vardır. Düğmeye bastığınızda röle düşmüyorsa koruma çalışmıyor olabilir; bu durumda kontrolü ertelemeyin.
Asla yapılmaması gerekenler
- Röleyi devre dışı bırakmayın, köprülemeyin, söktürmeyin. “Sürekli atıyor, iptal edelim” önerisi, arızayı gizler ve evdekileri elektrik çarpmasına karşı korumasız bırakır.
- Daha az hassas bir röle taktırmayı çözüm sanmayın. Evdeki can güvenliği rölesinin hassasiyeti keyfe göre değiştirilmez.
- Röleyi tekrar tekrar kaldırmayın. Kaçağın olduğu yerde her denemede risk tekrar oluşur.
- Islak prize, ıslak cihaza dokunmayın. Önce kuruması ve kontrol edilmesi gerekir.
Elektrik çarpması ya da yanık kokusu varsa
Birisi elektrik çarpmasına maruz kaldıysa ve hâlâ kaynağa temas ediyorsa ona çıplak elle dokunmayın. Elektriği güvenle kesebiliyorsanız kesin ve hemen 112’yi arayın. Panoda ya da bir prizde duman, yanık kokusu veya kıvılcım varsa ortamdan uzaklaşın, yangın belirtisinde 112’yi arayın. Bina girişi, sayaç ya da sokak hattında bir sorun görüyorsanız Antalya’da AEDAŞ’a 186 üzerinden bildirin.
Elektrikçi neyi kontrol eder?
Konyaaltı’ndaki bir evde kaçak akım rölesi sık atıyorsa usta önce hatları ayrı ayrı ölçerek kaçağın hangi hatta olduğunu bulur. Ardından o hattaki prizleri, buatları, dış mekân bağlantılarını ve sabit bağlı cihazları kontrol eder. Yalıtım ölçümü, sorunun cihazda mı yoksa duvardaki kabloda mı olduğunu ayırt etmeye yarar.
Sonuca göre yapılacak iş değişir:
- Islanmış ya da oksitlenmiş bir priz veya buat ise ilgili noktanın onarımı ya da değişimi, gerekirse dış mekâna uygun koruma kapaklı ürün kullanımı. Bunun için priz, anahtar ve buat sayfasına bakabilirsiniz.
- Nötr ve toprağın karıştığı bir bağlantı ise doğru bağlantının yapılması.
- Panoda kaçak akım rölesi hiç yoksa, eskimişse ya da tüm evi tek bir röle koruyorsa sigorta ve pano işleri kapsamında rölenin taktırılması, değiştirilmesi ya da hatların gruplara ayrılması.
- Kaçak bir cihazdaysa cihazın kullanılmaması ve yetkili servisine yönlendirilmesi.
Röle atması, elektriğin tamamen gitmesine yol açtıysa ve ne yapacağınızdan emin değilseniz elektrik arıza servisi sayfasından talep oluşturabilirsiniz.
Servise vereceğiniz bilgiler
- Rölenin ne sıklıkla ve hangi durumda attığı (yağmur, belirli cihaz, belirli saat)
- Fişler çekiliyken rölenin kalkıp kalkmadığı
- Evde yakın zamanda yapılan tadilat, yeni takılan avize, priz veya cihaz
- Dış mekân prizleri, bahçe aydınlatması ya da balkon hattı olup olmadığı
- Panonun dışarıdan çekilmiş bir fotoğrafı ve mahalle bilgisi
Acil bir durumda o gün için müsaitliği telefonla teyit etmeniz en doğrusu olur.
